A jeśli ktoś powie: Co z tego wyjdzie, gdy robotnicy, chłopi, tragarze, ba nawet i babięta będą uczonymi? Odpowiem: Nastąpi to, że jeśliby się owo powszechne kształcenie młodzieży oparło na właściwych zasadach, od tej chwili nikomu w ogóle nie zabrakłoby dobrego tworzywa dla myśli, życzeń, dążeń, a wreszcie działania. Wszyscy wiedzieliby, ku czemu kierować wszelakie działania i pragnienia życiowe, w jakich granicach obracać się należy i w jaki sposób każdy zachować się ma na swym stanowisku. Ponadto, nawet wśród pracy i trudu będą się wszyscy radowali rozważaniem słów i dzieł Bożych, a dzięki częstemu rozczytywaniu się w Piśmie i innych dobrych książkach (dokąd ich, raz już zwabionych, pociągać będą wyższe owe ponęty), unikną niebezpiecznych dla ciała i krwi chwil bezczynności. I aby już krótko rzecz ująć; nauczą się Boga wszędzie widzieć, wszędzie chwalić, wszędzie doń garnąć; i w ten sposób to pełne trosk życie przyjemniej spędzać, a przyszłego życia z większą tęsknotą i nadzieja wyglądać. Doprawdy, czyż taki stan Kościoła nie byłby dla nas ziszczeniem tu na ziemi takiego raju, jaki tylko jest możliwy pod słońcem?

Wielka Dydaktyka ROZDZIAŁ IX. CAŁĄ  MŁODZIEŻ  OBOJGA PŁCI  NALEŻY  ODDAWAĆ  DO SZKÓŁ. Jan Amos Komeński, Comenius (1592-1670), pedagog czeski, reformator szkolnictwa i twórca nowożytnej pedagogiki, działacz społeczny i religijny